Misschien ken je de leerkuil. Het is een model dat vaak gebruikt wordt in scholen of bij coaches: een kind komt voor een nieuwe opdracht te staan, raakt even in de knoop (de kuil), blijft doorzetten en komt er sterker uit. Het idee erachter is mooi. Leren mag moeilijk zijn en een beetje worstelen hoort erbij. Toch merk ik in de praktijk dat dit model niet voor elk kind klopt. Daarom even stilstaan bij wat er niet logisch is aan die kuil volgens mij.
Een kuil val je in en daar wil je zo snel mogelijk uit. Dat is al een eerste vraagteken. Een kuil is echt niet iets waar je vrijwillig in stapt. In het model moet het kind er net wel in en is het zelfs de bedoeling dat het er een tijdje blijft. Bovendien klim je zonder ladder niet zomaar uit een kuil. Het model laat vaak in het midden wie of wat het kind helpt. Zo lijkt het alsof het kind er puur door doorzetten uit komt. Verwarrend, want dat is meestal niet zo.
Niet elke worsteling is nuttig. Zit een opdracht net binnen wat een kind aankan (the just right challenge), dan kan worstelen echt iets opleveren. Is de opdracht te moeilijk, dan loopt het kind vast en haakt het af. Frustratie en bevestiging van “zie je wel dat ik het niet kan” neemt over. Zo heeft het niets bijgeleerd, integendeel. Het model maakt geen onderscheid tussen die twee en dat is een belangrijk gemis.
De kuil werkt enkel als het kind gereguleerd blijft. Het brein beslist ontzettend snel of iets als bedreigends voelt. Bij kinderen met een sensorische gevoeligheid, trauma of een PDA-profiel ligt de drempel voor die dreigingsreactie vaak lager. Het lichaam gaat dan naar fight, flee of freeze, nog voor het denkende deel van het brein erbij geraakt. Voor die kinderen voelt de kuil niet als een uitdaging, maar als een gevaar. En in gevaar leer je nauwelijks. Een eis of een moeilijke taak kan voor hen zelfs dadelijk als een bedreiging aanvoelen, omdat het gaat over verlies van autonomie en het model van de leerkuil draagt dan niets bij. Eerst kalmeren en pas daarna uitleggen is hier dus een voorwaarde. Interessant is dat de bedenker zelf een voorwaarde stelt om het concept van de leerkuil te gebruiken. Op zijn website staat dat de uitdaging werkt zolang leerlingen minstens enig begrip van het concept hebben. Het model heeft dus een vertrekpunt nodig. Voor kinderen met een neurodivergentie is dat vertrekpunt niet altijd even makkelijk te vinden. Soms is het begrip er wel, maar kunnen ze er op dat moment niet bij omdat het lichaam in alarmmodus komt. Soms is het profiel zo dysharmonisch dat het voor de leerkracht, therapeut, ouder of coach moeilijk in te schatten is wat het kind al weet. En soms zit de moeilijkheid helemaal niet in het begrijpen, maar in het plannen en uitvoeren van een beweging. Dan is het begrip er en lukt het toch niet.
Het gaat over denken, niet over doen. Het model is dus gebouwd rond begrip en inzicht. Maar wat als het probleem in het uitvoeren zit? Bij kinderen met praxisproblemen* kan het kind perfect bedenken wat het wil doen, maar lukt het niet om de beweging te plannen en bij te sturen. Een kind dat telkens dezelfde beweging herhaalt, is dan niet koppig of ‘wil het niet graag genoeg’. De feedback uit het lichaam komt moeilijker bij het motorische plan terecht. Nog eens laten worstelen levert hier weinig op. Wat wel helpt, is de opdracht in kleinere stappen opdelen, de beweging voordoen en zelf duidelijke feedback geven.
Het is ook meestal de volwassene die bepaalt dat een kind door de leerkuil moet. Voor kinderen die snel gevoelig zijn voor eisen, is een worsteling die door iemand anders gepland wordt precies dat: een eis. Zo kan een goedbedoelde uitdaging juist weerstand uitlokken.
Dit is zeker geen pleidooi om kinderen alles uit handen te nemen. Een beetje uitdaging is zeer waardevol. Kijk wel eerst of het kind gereguleerd is om iets nieuws aan te gaan. Zorg dat de opdracht haalbaar is (the just right challenge) met een beetje hulp. Laat het kind zoveel mogelijk zelf kiezen hoe het begint. En blijf bij je kind, zodat de kuil een plek is waar het kind niet alleen in zit.
Voor sommige kinderen is de kuil een heerlijke uitdaging. Voor anderen is het een put zonder ladder. Het verschil zit meestal niet in de motivatie, maar meer in hoe de activiteit past bij de mogelijkheden van het kind en hoe veilig de situatie aanvoelt.
Bron: https://www.jamesnottingham.co.uk/learning-pit
*Praxis is het vermogen om een nieuwe beweging te bedenken, te plannen, uit te voeren en bij te sturen. Bij praxisproblemen weet een kind wel wat het wil doen, maar komt de beweging er niet vlot uit, heeft het veel herhaling nodig en stuurt het moeilijk bij. Het is niet dat het kind dit niet wil doen, maar het is een probleem met de planning en de terugkoppeling vanuit het lichaam.